Kifoza: rodzaje i przyczyny

Kifoza: naturalna krzywizna czy deformacja?

Kifoza piersiowa to naturalne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi widoczne z boku. Wraz z lordozą szyjną i lędźwiową pomaga utrzymać głowę i tułów nad miednicą. Problemem może stać się nadmierne zaokrąglenie lub zmiana ogólnej równowagi.

Nadmierną krzywiznę piersiową nazywa się hiperkifozą, choć w języku potocznym i medycznym często używa się krótszego określenia „kifoza”. Leczenie wymaga określenia przyczyny, elastyczności i wpływu deformacji na życie pacjenta.^[1]

Główne rodzaje kifozy i ich przyczyny

Kifoza posturalna

Związana z elastyczną zmianą postawy bez charakterystycznego klinowacenia trzonów kręgów. Zaokrąglenie zmniejsza się po wyprostowaniu. Podstawą postępowania mogą być dobrane ćwiczenia, trening wytrzymałościowy i dostosowanie codziennej aktywności.

Kifoza Scheuermanna

Deformacja strukturalna rozwijająca się w okresie wzrostu, ze zmianą kształtu kilku kręgów. Takiej krzywizny nie można w pełni skorygować samą próbą wyprostowania. Plan zależy od wzrostu, elastyczności i przebiegu skrzywienia.^[2]

Młodzieńcza kifoza Scheuermanna: diagnostyka i leczenie

Kifoza wrodzona

Wynika z nieprawidłowego tworzenia lub rozdzielania się kręgów przed urodzeniem. Wymaga oceny specjalistycznej, ponieważ przebieg deformacji i ryzyko dla struktur nerwowych zależą od konkretnej wady. Postęp deformacji może wymagać wczesnej operacji.^[5]

Po urazie lub złamaniu osteoporotycznym

Utrata wysokości przedniej części trzonu kręgu może zmienić miejscowy kąt i położenie tułowia. Oceniamy wiek złamania, ból, stabilność i struktury nerwowe. Leczenie złamania i korekcja utrwalonej deformacji mogą mieć różne cele.

Kompresyjne złamania kręgów · Osteoporoza i wytrzymałość kości

Zmiany zwyrodnieniowe

Zmiany dysków i stawów mogą zaburzać profil strzałkowy i równowagę. Pochylenie tułowia do przodu bywa również związane z utratą lordozy lędźwiowej. Dlatego oceniamy cały kręgosłup i miednicę, a nie tylko najbardziej zaokrąglony obszar.^[3]

Po wcześniejszej operacji

Problemy z ustawieniem mogą dotyczyć operowanych i sąsiednich segmentów, zrostu kostnego lub konstrukcji stabilizującej. Wymaga to analizy poprzedniej operacji i nowych objawów. Nie każda zmiana wymaga operacji rewizyjnej.^[4]

Choroby nerwowo-mięśniowe i inne schorzenia

Deformacja może towarzyszyć chorobom nerwowo-mięśniowym, zapalnym, zakażeniom lub nowotworom. W takich przypadkach leczenie kręgosłupa koordynuje się z leczeniem przyczyny podstawowej.

Jakie zmiany warto omówić z chirurgiem?

Podczas konsultacji znaczenie mają ograniczenia funkcjonalne, a nie tylko kształt pleców:

• zaokrąglenie lub pochylenie tułowia wyraźnie zmieniające się z czasem;
• ból, zmęczenie pleców i trudność w długotrwałym staniu;
• poczucie konieczności zginania kolan lub napinania się, aby utrzymać pozycję wyprostowaną;
• ograniczenie chodzenia, drętwienie lub osłabienie kończyn;
• nowy ból lub zmiana postawy po urazie albo wcześniejszej operacji.

Zaburzona równowaga może zwiększać obciążenie mięśni pleców i nóg. Ocena postawy wraz ze zdjęciami pomaga ustalić przyczynę objawów.^[3]

Diagnostyka i materiały na konsultację

Zaczynamy od badania, wywiadu i posiadanych wyników badań. Oceniamy elastyczność krzywizny, położenie głowy i tułowia nad miednicą, siłę, czucie i chód.

Planowanie korekcji deformacji wymaga zdjęcia RTG całego kręgosłupa na stojąco, z przodu i z boku, obejmujące miednicę. MRI, gdy istnieją wskazania, pozwala dokładniej ocenić stan rdzenia kręgowego, nerwów i dysków. CT pomaga ocenić anatomię kości, zwłaszcza po złamaniu lub operacji.^[2][3]

Do wstępnej oceny prześlij to, co już masz:

• zdjęcia RTG wykonane na stojąco i wcześniejsze zdjęcia z datami;
• wiek, czas trwania objawów i opis ich wpływu na aktywność;
• pełne badania MRI/CT w formacie DICOM oraz opisy, jeśli badania zostały już wykonane;
• karty wypisowe po urazach lub operacjach, dane implantów i informacje o wcześniejszym leczeniu.

Nie musisz samodzielnie wykonywać nowego zestawu badań przed pierwszym kontaktem. Po ocenie wskażemy, czego brakuje.

Jak przygotować i przesłać CT/MRI w formacie DICOM

Kiedy w kifozie rozważa się operację

Operacja może być potrzebna przy postępującej deformacji strukturalnej, istotnym zaburzeniu równowagi, utrzymującym się bólu i ograniczeniach funkcjonalnych mimo odpowiedniego leczenia. Szczególne znaczenie mają również zaburzenia neurologiczne i niektóre wady wrodzone.^[2][5]

Decyzja zależy od przyczyny, elastyczności, położenia krzywizny, jakości kości i ogólnego stanu zdrowia. Pojedynczy kąt na RTG nie zastępuje tej oceny.

Celem planowania jest poprawa podparcia i równowagi, złagodzenie objawów oraz ustalenie potrzebnego zakresu korekcji. Omów z profesorem, jaki efekt powinna przynieść operacja w Twoim przypadku.

Jakie operacje stosuje się do korekcji?

To ogólne możliwości leczenia operacyjnego. Połączenie etapów, dostęp i poziomy zależą od konkretnego rodzaju kifozy.^[2][3]

Złamanie ocenia się osobno pod kątem leczenia. Wertebroplastyka ani kyfoplastyka nie są uniwersalnym sposobem korekcji każdej wieloletniej deformacji. Podobnie endoskopowe odbarczenie nerwu ma własny cel i nie zastępuje koniecznej korekcji profilu strzałkowego.

Korekcja kifozy Scheuermanna · Leczenie złamania kompresyjnego · Co oznacza spondylodeza

Ćwiczenia, obserwacja i gorset

Przy elastycznej kifozie posturalnej ćwiczenia i dostosowanie codziennej aktywności pomagają poprawić postawę, siłę i wytrzymałość. Przy deformacji strukturalnej mogą wspierać sprawność, lecz nie odwracają zmienionego kształtu kręgów.

Gorset ma określone wskazania, w tym niektóre postacie kifozy Scheuermanna w okresie wzrostu. U osoby dorosłej gorset służy innym celom; dobiera się go zgodnie z przyczyną objawów i planem leczenia.^[2]

Obserwacja polega na ocenie zmian w czasie. Zwisanie na drążku ani siłowe próby wyprostowania pleców nie zastępują diagnostyki, zwłaszcza po urazie lub przy osteoporozie.

Przygotowanie i rekonwalescencja po korekcji

Przed operacją oceniamy zdrowie kości, choroby współistniejące, leki i wcześniejsze operacje. Uzgadniamy oczekiwaną korekcję, zmiany ruchomości i ryzyko, w tym zakażenie, uszkodzenie struktur nerwowych oraz problemy ze zrostem lub konstrukcją stabilizującą.

Po operacji aktywność zwiększa się stopniowo z pomocą zespołu medycznego. Plan chodzenia, codziennej aktywności, powrotu do pracy i prowadzenia samochodu zależy od zakresu operacji i gojenia.

Jeśli wykonano spondylodezę, zrost kostny powstaje przez kolejne miesiące. Badania kontrolne i rehabilitacja pomagają bezpiecznie wracać do codziennych aktywności.

Pytania o kifozę

Czy każda zaokrąglona postawa wymaga operacji?

Nie. Najpierw ustalamy, czy zmiana postawy jest elastyczna, czy występuje deformacja strukturalna lub progresja i czy sprawność jest ograniczona. Przy kifozie posturalnej zwykle rozważa się postępowanie nieoperacyjne.

Czy kifozę można skorygować w dorosłości?

Ocenia się to indywidualnie. Znaczenie mają przyczyna, elastyczność krzywizny, równowaga, wytrzymałość kości i ogólny stan zdrowia. Sztywna deformacja może wymagać bardziej złożonej rekonstrukcji.

Czy kifoza i skolioza to to samo?

Nie. Kifoza opisuje profil boczny, natomiast skolioza to skrzywienie z rotacją kręgów, oceniane również w płaszczyźnie czołowej. Zmiany te mogą współistnieć. Więcej o skoliozie.

Czy pochylenie do przodu, które pojawiło się po wcześniejszej operacji, wymaga kolejnej operacji?

Ustala się to po ocenie przyczyny, wcześniejszych zdjęć, stanu konstrukcji i objawów. Do wstępnej oceny prześlij kartę wypisową po operacji i posiadane wyniki badań.